Kamieniołom a skrajnie rzadka roślina

Słowo wstępne...

Pierwsze pytanie jakie można sobie zadać analizując tytuł tego wpisu brzmi: co się dzieje gdy kamieniołom zostaje porzucony i nie odbywa się już w nim eksploatacja? Najczęściej samoistnie zarasta i wypełnia się wodą podziemną lub opadową. Dziś mamy szereg przepisów środowiska które szczegółowo regulują kierunki zagospodarowania nieeksploatowanych wyrobisk. Przepisy te działają w oparciu o przeprowadzone ekspertyzy środowiskowe. Kiedyś po prostu cały proces rekultywacji pozostawiano matce naturze. 
Drugim pytaniem jakie można sobie zadać to: ...a czym taki kamieniołom zarastał, i co mogło rosnąć na takim zubożonym siedlisku? Okazuje się że zrobienie dziury w skałach (czytaj kamieniołomu) i wycięcie pospolitych gatunków roślin (dębów, świerków, tarniny i innych) stwarza doskonałe warunki siedliskowe niektórym szczególnie wymagającym rośliną. Wyeliminowanie jednego zbiorowiska roślinnego i zmiana warunków gruntowo-wodnych powoduje że na nowym siedlisku zadomowiają się zupełnie inne gatunki. Często takie które do tej pory w danej okolicy nie występowały, albo występowały rzadko.

Zanokcica serpentynowa...

Dobrym przykładem takiego zasiedlenia niszy ekologicznej przez skrajnie rzadki gatunek rośliny jest występowanie niewielkiej paprotki zwanej Zanokcicą serpentynową. Roślina ta do życia potrzebuje serpentynitów w podłożu na którym rośnie, szczególnie lubi półki skalne. Serpentynity w skali Polski występują tylko w Sudetach i Przedgórzu Sudeckim. Dodatkowo na niewielkim obszarze. Skały te w naturze prawie nie tworzą ścian skalnych i rumowisk bo szybko wietrzeją i szybko przykrywa je ściółka. Więc z pomocą przyszedł człowiek, który używał tej skały do budownictwa i zrobił sporo dziur w ziemi w czasie eksploatacji tej skały. Poniżej przedstawię jeden z łomów serpentynitu na Wzgórzach Kiełczyńskich w Masywie Ślęży jako przykład że kamieniołom z biegiem czasu może stać się miejscem bytowania cennych gatunków roślin i zwierząt. Dodam jeszcze że na Wzgórzach Kiełczyńskich znajduje się ponad 20 łomów serpentynitów podobnych do prezentowanego.

Wzgórza Kiełczńskie na tle gór Sowich i Kamiennych (widok ze Ślęży)

Zanokcica seprentynowa. Od pospolitszej zanokcicy skalnej można ją łatwo odróżnić ponieważ zankcica skalna ma ciemnobrązowe końcówki gałązek, a zanokcica serpentynowa ma je zielone

Zanokcice serpentynowe niemal zawsze rosną w kępach

Sucha ściana z serpentynitami na której paprotki nie rosną...

...ale w wilgotnych miejscach jest ich dużo

Prócz paprotek tylko mchy i bluszcz radzą sobie w tych warunkach

jak widać zanokcice serpentynowe mają się tu całkiem dobrze

Stagnująca woda nie jest dobrym miejscem do bytowania ryb...

...ale na wiosnę płazy nie gardzą takim zbiornikiem

Na koniec...

Polska populacja zanokcicy serpentynowej w liczy w Polsce około 659 osobników ! z czego około 510 osobników rośnie na Wzgórzach Kiełczyńskich. Ponadto niewielkie populacje tej rośliny odnotowano W okolicy Janowic Wielkich (Rudawy Janowickie), w Masywie Grochowej, Górach Sowich i Masywie Śnieżnika (Żołnierz L., 2009) Tak dobre warunki do rozwoju zanokcicy serpentynowej na Wzgórzach Kiełczyńskich panują prawdopodobnie tylko dzięki dużej ilości nieczynnych łomów tej skały, a drugorzędnym warunkiem jest samo występowanie na dużą skalę serpentynitów w tym rejonie. Dowodem na taki stan rzeczy może być jeszcze szersze występowanie serpentynitów w Masywie Raduni i Wzgórzach Oleszeńskich, ale z powodu braku odpowiednich pólek skalnych (nieczynnych łomów jest tam znacznie mniej) zanokcice serpentynowe nie występują tak często.

Wykorzystane materiały i literatura:

2. Żołnierz L., 2009 - Zanokcica serpentynowa Asplenium adulterinum Milde, Przewodnik metodyczny do gatunków roślin, Tom II-4066, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (Link)


Komentarze