Kryształowa Góra w Strużynie

Słowo wstępne...

Kryształowa Góra nieopodal Strużyny zawdzięcza swą nazwę kryształom górskim które były tu eksploatowane do celów jubilerskich i przemysłowych. Eksploatacja tych kamieni w okolicach Jegłowej trwała od XVII wieku do 1794 roku. Wydobycie prowadzono metodą podziemną za pomocą szybików i sztolni w Krzywinie oraz w Strużynie. Jednak duża ilość wypadków zadecydowała o zaniechaniu eksploatacji (Szczepański J., 2013). Wydobyte tu kryształy używano do produkcji ozdób i noży do cięcia szkła. Istnieją również dowody na użytkowe wykorzystanie znajdowanych tu kryształowy górskich już w mezolicie (Bobak D., 2000). W 1854 roku rozpoczęto eksploatację na przemysłową skalę kwarcytów w Krzywinie, która trwa do dziś, przy okazji wydobywano również kryształy górskie w bezpieczny sposób, siłą rzeczy mniejsze wyrobiska, w tym Kryształowa Góra popadły w zapomnienie. 

Kryształowa Góra... a właściwie pagórek...

Kryształowa Góra to tak naprawdę niewielki pagórek zbudowany głownie z kwarcytów. Kwarcyty te noszą w geologi nazwę Kwarcytów z Jegłowej. Ich wiek szacuje się metodą analogii do kwarcytów z Sudetów Wschodnich jako wczesno/środkowo dewoński. Kryształy górskie znajdowane są tu w szczelinach pomiędzy poszczególnymi warstwami kwarcytów na granicach foliacji, lub w niewielkich pustkach po skolonizowanych wkładkach łupków kwarcowo-serycytowych, oraz w ilastej zwietrzelinie. Tutejsze kryształy górskie powstały najprawdopodobniej w temperaturze 350 stopni Celsjusza w warunkach hydrotermalnych, związanych ze stygnięciem niewielkich ciał granitoidowych, miedzy innymi intruzji Gromnika, Gębczyc i Strzelina, oraz z krążeniem gorących roztworów hydrotermalnych w skałach sąsiadujących z intruzjami (Karwowski Ł., Kozłowski A., 1975). Gorące roztwory przedostały się do kwarcytów, wyługowały z nich krzemionkę, spowodowały kaolinizację skał łupkowych towarzyszących kwarcytom, oraz doprowadziły do wykrystalizowania kryształów górskich, a w niektórych miejscach również turmalinów.

Kryształy górskie z Kryształowej Góry

Na wzgórzu znajduje się stare i mocno zarośnięte wyrobisko z dwoma głębszymi poziomami wypełnionymi wodą. Po północnej stronie wzgórza znajdują się zwałowiska urobku usypane u podstawy wyrobiska po eksploatacji. Cała sekwencja skalna wzgórza zapadaja pod kątem 60-70 stopni na wschód, a kolejność warstw w jej obrębie wygląda następująco (Chmura K., 1967):
- poniżej spągu zalanych wyrobisk występują łupki serycytowe (prawdopodobnie od 0,1 do 10 m miąższości, w pakietach pomiędzy łupkami kwarcytowymi, lub w pojedynczych warstwach),
- łupki kwarcytowe (około 5 m miąższości w spągu wyrobiska) przechodzące nieostro w,
- kwarcyty górnej części wyrobiska,
- gnejsy, które od południowego-zachodu nasunięte są na kwarcyty.

Kryształowa Góra w 1893 roku, błędnie oznaczona jako łom marmuru 
(Źródło: Mapster / David Rumsey Map Collections)

Kryształowa Góra w 1932 roku na tle jej budowy geologicznej (kolor żółty - kwarcyty, kolor łososiowy - gnejsy)
(Źródło: mapa - Mapster / Archiwum Map Zachodniej Polski, geologia - Szczegółowa mapa geologiczna Sudetów arkusz Jegłowa 
(Berezowska B., Berezowski S., Cwojdziński S., 1991)

Wyrobisko wypełnione wodą

Po przybyciu na miejsce okazuje się że ktoś poszukujący kryształów górskich wykonał niewielki szybik o głębokości 3-4 m. Dzięki temu powstała całkiem spora hałda odłamków na której rozpoczynamy poszukiwania. Na hałdzie znajduje się mnóstwo ładnych okazów, wystarczy tylko trochę pogrzebać w materiale skalnym i wszędobylskiej glince ilastej.

Szybik z hałdą urobku

Po umyciu niektórych odłamków odsłaniają się piękne okazy

Zbliźniaczone kryształy górskie

"Szczotka" kryształów górskich

Część kryształów posiada żelaziste naloty...

...a część to kwarce mleczne

Kryształy górskie w ilastej zwietrzelinie

Po przepłukaniu okazów z iłu ukazują się kolejne kryształy

Najgrubsze dobrze wykształcane kryształy maja do 1,5 cm średnicy

Zrost kilku kryształów

Mniejsze kryształy są bardziej przejrzyste

Na koniec...

Dzięki niewielkiej hałdzie urobku udało się łatwo zebrać nieco kryształów górskich, które choć trochę pokazują jakie okazy mogły być eksploatowane tu w przeszłości. Zebrane odłamki kryształów wskazują że pojedyncze dobrze wykształcone osobniki mogły mieć do około 15 cm długości, choć obecnie znaleźć można osobniki długości do 4 cm. Odnośnie wielkości szczotek kwarcowych jakie napotykano w czasie eksploatacji dobrze informuje okaz wystawiony w wydzielonej części "Georetum" Arobetum w Wojsławicach, który zapewne nie należał do tych największych, rekordowych, jakie udało się wydobyć, choć jego wymiary (około 70x30 cm) są imponujące.

Szczotka kwarcowa w Georetum wydobyta z Kryształowej Góry w Strużynie, dar Janusza Henczela 

Tak naprawdę dzięki nie do końca legalnemu szybikowi (powiedzmy sobie szczerze - zupełnie nieszkodliwemu jeśli chodzi o środowisko) dawno już zapomniane stanowisko mineralogiczne odzyskało choć trochę świetności. Minerały tu pozyskane to raczej mineralogiczna ciekawostka a nie materiał na handel, więc zarobek z takiego wydobycia byłby znikomy. Miejsce to w przyszłości, po udostępnieniu warstwy skalnej, na wzór "pół agatowych" w okolicy Lwówka Śląskiego, mogło by być atrakcją turystyczną, wyjątkową i jedyną w skali kraju !


Wykorzystane materiały i literatura:

1. Szczepański J., 2013 - Kamieniołom kwarcytu oraz łupku kwarcowo-serycytowego w Jegłowej, Opis Geostanowiska, Geopark.org.pl (Link)
2. Bobak D., 2000 - Wyroby z kryształu górskiego z mezolitycznego stanowiska Jegłowa 2 (Link)
3. Karwowski, Ł., Kozłowski, A., 1975 - Temperatury, ciśnienie i skład roztworów macierzystych kwarcu z Jegłowej. Mineral. Pol. Vol. 6, str. 53–61
4. Chmura K., 1967 - Rozwój litologiczny jegłowskiej serii kwarcytowej, Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego, Vol. XXXVII, zesz. 3, str. 301-338 (Link)
5. Mapster - Karten des Deutschen Reiches 1:100 000 arkusz 475 Munsterberg (Ziębice) z 1893 roku udostępniony dzięki David Rumsey Map Collections (Link)(Link)
6. Mapster - Messtischblatt 1:25:000 arkusz Marienau (Jutrzyna) z 1932 roku udostępniony dzięki Archiwum Map Zachodniej Polski (Link)
7. Berezowska B., Berezowski S., Cwojdziński S., 1991 - Szczegółowa mapa geologiczna Sudetów arkusz Jegłowa, Państwowy Instytut Geologiczny



Komentarze

  1. Niezłe. We fliszu trzeba się nieźle nachodzić, by znaleźć jakiś kryształ górski. W zasadzie to żadnego jeszcze nie znalazłem, zebrałem tylko informacje o dwóch miejscówkach gdzie można coś wydobyć. A tutaj widzę, ze w jednym miejscu można zdobyć kilka fajnych okazów po jednym schyleniu się :)

    OdpowiedzUsuń
  2. I pomyśl że w piwnicy to trzymam bo w mieszkaniu nie mam miejsca. Ta miejscówka jest o tyle ciekawa że kryształy górskie całkiem dobrej jakości można znaleźć w ściółce, bo jest ona tak naprawdę pozostałością po dawnej eksploatacji.

    OdpowiedzUsuń
  3. Dzisiaj tam byłem - niestety krótko, raptem 2 godziny. Znalazłem jednak sporo drobnych, ale wyjątkowo czystych kryształków i kilka szczotek kwarcu mlecznego. Całość znaleziska ocenię po dotarciu do domu z urlopu i oczyszczeniu okazów. Byłem tam póżnym popołudniem, komary zgryzły mnie niemiłosiernie, a ryzyko "zakleszczenia" w tych zaroślach również nie jest małe - stwierdziłem empirycznie.

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz

Komentuj bez logowania jako ANONIMOWY